Գյուղատնտեսական հողերի գերխոնավացում
Արտեզյան ավազանի ջրային պաշարների անհաշվենկատ օգտագործումը բերեց արտեզյան ավազանի մակարդակի նվազմանը, ինչի հետևանքով հարյուրավոր ինքնաշատրվանող հորատանցքեր դադարեցին շատրվանել։ Տնտեսվարողների մեծ մասը դադարեցրեց իր գործունեությունը և լքեց տարածքը։ Այսօր մեծ քանակության հորեր այլևս չեն շատրվանում,սակայն դրանց մեջ ջուրը որոշակի մակարդակ բարձրանում է՝ ընդհուպ մինչև գետնի մակերես։ Այս խորքային հորերից ջուրը ինֆիլտրացիայի միջոցով ներծծվում է հողի մեջ։ Միևնույն ժամանակ, նույն ինֆիլտրացիայի երևույթը տեղի է ունենում հողաշեն լճակներում և հողաշեն ջրանցքներում, որոնցով հոսում են ձկնաբուծարաններից դուրս թափվող ջրերը։ Արդյունքում, գյուղատնտեսական հողերը գերխոնավության պատճառով ենթարկվում են դեգրադացիայի և գյուղատնտեսության համար դառնում անպիտան։ Այս հողերում բույսերի արմատները զրկվում են թթվածնից և թթվածնային քաղցի պատճառով բույսերը մահանում են։ Այս երևույթը հատուկ է Արմավիրի մարզի արևելյան և Արարատի մարզի արևմտյան հատվածներում, որտեղ, ըստ պաշտոնական տվյալների, գերխոնավության պատճառով դեգրադացիայի են ենթարկվել 3 հազար հեկտար գյուղատնտեսական նշանակության հողեր։ .
Դեգրադացիա հանքարդյունաբերության
պատճառով
Ընդերքօգտագործման թույլտվություններ տրամադրելիս լիազոր մարմինն անտեսում է հողերի նպատակային նշանակությունը և հաճախ ընդերքօգտագործման թույլտվությունները տրամադրում է գյուղատնտեսական նպատակային նշանակության հողատարածքներում։
Տնտեսվարողները, առանց հողերի նշանակությունը փոխելու, ծավալում են իրենց գործունեությունը։ Երևույթը վտանգավոր է ավազի հանքավայրերում, մասնավորապես՝ ընդերքից կորզում են ավազակոպճային խառնուրդը, գրունտային ջրերը ինֆիլտրացիայի միջոցով հոսում են դեպի հանքավայր։ Գործընթացի արդյունքում՝ հանքավայրի հարևանությամբ գյուղատնտեսական նշանակության հողատարածքները ջրազրկվում են և վերածվում անապատի։ Մեկ հեկտար ավազի հանքավայրը կարող է անապատացնել մոտավորապես 20 հեկտարից ավելի գյուղատնտեսական հողեր։
Հանքավայրերի հարևանությամբ հողատարածք ունեցող գյուղացիական տնտեսությունները, չունենալով այլընտրանք, իրենց հողակտորները վաճառում են հանքարդյունաբերությամբ զբաղվող տնտեսվարողներին, որոնք էլ, գնելով հողատարածքները, վերածում են ավազի հանքերի։ Ամբողջ հանքանյութը կորզելուց հետո տնտեսվարողները հեռանում են՝ իրենց հետևից թողնելով դեգրադացված ավերակներ։ Նման տարածքներ գոյություն ունեն Արմավիրի մարզի Տանձուտ, Արգավանդ, Եղեգնուտ, Արտաշար և Արևիկ գյուղերում։ Համայնքների միավորումից հետո նման տարածքների հաշվառում չի կատարվում։
Դեգրադացված հողերի տարածքներում մեծ ներդրում ունեն քարի հանքավայրերը, որտեղ հանքանյութի սպառումից հետո տնտեսվարողները թողնում հեռանում են տարածքները՝ չբերելով նախքին վիճակին։ Երևույթի մեջ տնտեսվարողները մեղադրում են Շրջակա միջավայրի նախարարությանը՝ արդարանալով, որ իրենք բարեխղճորեն վճարել են հողերի ռեկուլտիվացիայի համար նախատեսված դրամագլխի գումարը և որևէ պարտավորություն չունեն։ Շրջակա միջավայրի նախարարության մեկնաբանությամբ, իրենք նման պրակտիկա չունեն։
Արդյունքում, այսօր Արմավիրի մարզում նախկին հանքավայրերի տեղում 15 հազար հեկտար դեգրադացված հողեր ռեկուլտիվացիայի կարիք ունեն։
Հողերի դեգրադացիայի նշված երևույթները մեծ ծավալներ ունեն և տեսանելի են, սակայն անտեսանելի դեգրադացիայի երևույթներ կան, որոնք դուրս են մնացել ուսումնասիրությունից և չեն քարտեզագրվում։ Մասնավորապես՝
Հողի էրոզիա, երբ հողի վերին շերտը հեռանում է քամու կամ ջրի միջոցով։
Սննդանյութերի պակաս՝ շարունակական բերքահավաք առանց սննդանյութերի լրացման։
Թթվայնացում, երբ քիմիական պարարտանյութերի չափից շատ օգտագործումն իջեցնում է հողի PH-ը։
Օրգանական նյութերի կորուստ, երբ հողում բույսերի և կենդանիների մնացորդների քանակը նվազում է։
Հողի օրգանիզմների նվազում, երբ հողի բերրիությանը ազդող մանրէները և անձրևաորդերը նվազում են։
Գերմշակում, երբ իրականացվում է մոնոմշակություն առանց ցանքաշրջանառության։
