Համայնքների միավորումից հետո, եթե դիտարկենք Արմավիրի մարզի օրինակով, որտեղ գործընթացը տեղի ունեցավ 2021թ․ դեկտեմբերին, շատ սահմանամերձ բնակավայրեր այդպես էլ մնացին լուսանցքում, մասնավորապես՝ Կողբավանը, Տալվորիկը, Արտամետը, Արևադաշտը և շատ բնակավայրեր։ Այս բնակավայրերը մարզկենտրոնից գտնվում են 25-35 կմ հեռավորության վրա, որտեղ չի գործում միջհամայնքային տրանսպորտը, գյուղերում չկան մթերային խանութներ, դեղատներ, բանկոմատներ, տերմինալներ, իսկ մի քանի գյուղին սպասարկում է մեկ բուժամբուլատորիա, այսինքն կյանքի նվազագույն որակն ապահովող գրեթե ոչինչ չկա։ Վերը նշված բնակավայրերի բնակիչներն ամենատարրական գնումների կամ մեկ դեղահաբ ձեռք բերելու համար ստիպված են հավելյալ ծախսեր կատարել և մարզկենտրոն հասնել։ Այսինքն, անհամաչափ կամ դանդաղ տեմպերով զարգացումը գյուղացիների համար ստեղծում է սահմանափակ հնարավորություններ, ինչն էլ իր հերթին նպաստում է մարդկանց, հատկապես երիտասարդների, արտագաղթին դեպի մոտակա քաղաքներ կամ մայրաքաղաք։

Համայնքների անհամաչափ զարգացումը հասարակական այն խնդիրներից է, որի դեպքում տարբեր համայնքներ կամ գյուղական բնակավայրեր չեն ստանում հավասար հնարավորություններ։ Մինչ որոշ բնակավայրերում կառուցվում են դպրոցներ, ավելանում են ենթակառուցվածքներն ու ծառայությունները, մյուս բնակավայրերը շարունակում են բախվել արտագաղթի և սոցիալական մի շարք խնդիրների հետ։

Մրազ Ջանգոյանը, 30 տարուց ավելի է, բնակվում է Կողբավան գյուղում, ասում է․ «Երբեք չեմ դժգոհել, բայց հիմա չեմ ուզում լռել, ասելիք շատ ունեմ։ Զբաղվում եմ անասնապահությամբ, բայց վերջին տարիներին խնդիրները խորացել են, հոգսերն ավելացել։ Անասնապահությամբ զբաղվելն արդեն հարցականի տակ է, իսկ մենք դրանով ենք ապրում, պրոֆեսոր չենք, որ գնանք ուրիշ տեղ աշխատենք»։

Սահմանամերձ Կողբավան գյուղը Արմավիրի մարզի ամենաերիտասարդ բնակավայրերից է, հիմնադրվել է 1984 թվ-ին, Բաղրամյանի տարածաշրջանում։ Կողբավան գյուղում կառուցվել է 17 առանձնատուն՝ յուրաքանչյուրը 2 ընտանիքի համար։ Գյուղում բնակություն են հաստատել մոտ 200 բնակիչ։

Մրազ Ջանգոյանը թվարկում է․ «Գյուղում ոչ մի բան չկա, խանութ չկա, դպրոց չկա, տրանսպորտ չկա, գյուղապետ էլ չկա։ Հարցերի դեպքում գնում ենք կողքի Վանանդ գյուղի վարչական ղեկավարի մոտ։ Թուղթ ա պետք լինում, հասնում ենք Բաղրամյան, ընդեղա գյուղապետարանը։ Նախկին գյուղապետը գյուղին խմելու ջուր քաշեց, էդ հարցը լուծեց, փողոցը լույս քաշեց, էրեխեքին Վանանդի դպրոց տանելու համար միկրոավտոբուս առավ, գյուղի համար տրակտոր առավ։ Էսօր էդ գյուղապետն էլ չունենք, լրիվ անտեր ենք մնացել»։

Միկրոավտոբուսը կա, Բաղրամյանի համայնքապետարանն է շարունակում հոգալ Կողբավանի 5 աշակերտների դպրոց տեղափոխելու հարցը։ Փողոցի լուսավորությունը նույնպես կա, բայց խմելու ջուր չկա։ Կողբավանցի Աշոտ Հարությունյանն ասում է՝ խմելու ջրի ցանցի կառուցումից հետո մոտ երկու ամիս է ծորակից ջուր եկել, հետո կտրվել է։

Հստակ պատճառը չգիտի, բայց ենթադրում է՝ խմելու ջուր մատակարարող արտեզյան հորի պոմպը չի աշխատում։ Կարծում է՝ պատճառը էլեկտրաէներգիայի մատակարարման խափանումներն են։ Գյուղացիները հստակ չեն կարող ասել, քանի որ արտեզյան հորը գտնվում է հայ-թուրքական սահմանի սահմանային գոտում և իրենք դրան հասանելիություն չունեն։ «Հիմի քարոզարշավ են անում ու թեկնածուները սիրում են գյուղացիների պրոբլեմներից խոսալ, խոստումներ տալ, որ ձեն տանեն։ Ճիշտ ա, էդ խոստացածները հենց ընտրվում են, մոռանում են, բայց հիմի ես կոչ եմ անում իրանց՝ թող ուշադրություն դարձնեն Կողբավանի խմելու ջրի խնդրին։ Մեր համար խմելու ջուր ենք առնում, հերիք չի, ստիպված անասունների համար էլ ենք օրը 150-200 լիտրով ջուր առնում, կոպեկահան ենք եղել արդեն», - ասում է Հարությունյանը։

Նշենք, որ 2021թ․ ՏԻՄ ընտրությունների արդյունքում Կողբավան համայնքը միացավ Բաղրամյան միավորված համայնքին, որը Կողբավանից գտնվում է 25 կմ հեռավորության վրա։ Ընտրություններից հետո Կողբավանը մնաց անորոշ կարգավիճակում։ Ըստ "Տեղական ինքնակառավարման մասին" ՀՀ օրենքի, միավորումից հետո 500 բնակչից ավելի բնակավայրերն ունենալու են վարչական ղեկավար, իսկ 500 բնակչից պակաս բնակավայրերի վարչական ղեկավար է հանդիսանալու հարևան բնակավայրի վարչական ղեկավարը։ Կողբավանի հարևանությամբ՝ 7 կմ հեռավորության վրա, Վանանդ բնակավայրն է։

Կողբավանում հաշվառված է 162 բնակիչ։ Փաստացի բնակվում է 8 ընտանիք։ Երեք տարի առաջ գյուղում բնակվում էր 13 ընտանիք, Վանանդի դպրոց էր տեղափոխվում 9 աշակերտ։ Մրազի խոսքով, գյուղացիները գյուղից գնում են, քանի որ այստեղ զբաղվում էին հիմնականում անասնապահությամբ և գյուղատնտեսությամբ։ Նախկինում հարմար էր, արոտավայրերը շատ էին, անասուններին պահելը ձեռնտու էր, հիմա գյուղի հողատարածքները սեփականատերեր ունեն, այգիներ են հիմնել, պարսպապատել, ոչ մի թիզ արոտավայր չի մնացել։ Տարվա այս սեզոնին խոշոր եղջերավոր անասունը դեռ գոմում է, չոր խոտ է ուտում։ Անասնակերն էլ թանկ է, ձեռնտու չէ, մեկ տուկ խոտը, ըստ որակի, անասնապահները գնում են 900-1500 դրամով, կաթը մեծածախ վաճառում են 130-150 դրամով։ «Անասուն պահելը եկամուտ չի բերում, անասուններն էնքան են պակասել, որ առաջ նախիրը 3-4 հոգով էինք հանում արոտի, հիմի օրը մեկս ա գնում, 15-20 անասուն էլ չի մնացել նախիրի մեջ, ոչխարն էլ ա պակասել, ես կես եմ գցել, ոչխարը ո՞ր ման չգա, կլինի՞, չի լինի»։

Կողբավանցի Աշոտ Հարությունյանի կարծիքով, համայնքների անհամաչափ զարգացումը նվազեցնելու համար անհրաժեշտ է նախ համաչափ ներդրումներ կատարել բնակավայրերում։ Դրանք կարող են լինել տրանսպորտի առկայությամբ, արոտավայրերի պահպանմամբ, կրթական ու առողջապահական ծառայությունների առկայությամբ, երիտասարդների հետաքրքրությունն ապահովող համայնքային ծրագրերով, աշխատատեղերի ստեղծմամբ, այլապես համապատարած գործազրկությունն ու հնարավորությունների սահմանափակումը ավելի կխորացնի խնդիրը։ Օրինակ, մեր գյուղը, որտեղ էլ մարդ չի մնացել, դռների կեսից շատը տարիներով կողպված են։